Sint Jansbeek, Arnhem

Na 156 jaar verdwenen te zijn geweest, stroomt de Sint Jansbeek weer door het centrum van Arnhem. De waterloop smeedt de binnenstad tot een samenhangend geheel. Het versterkt de historische identiteit van de stad en vergroot de verblijfskwaliteit. Daarnaast verbetert de beek de waterhuishouding, het stadsklimaat en de biodiversiteit.

De Sint Jansbeek is een sprengenbeek, die vanaf de rand van de Veluwe naar de Rijn stroomt. De bron ligt in Park Zijpendaal. Van daar loopt het water via barokke en landschappelijke vijvers, romantische waterpartijen en watervallen door Park Sonsbeek naar de stad. Bij het spoor verdwijnt hij onder de grond. Tegenwoordig komt hij in de Beekstraat weer tevoorschijn. De huidige loop wijkt iets af van de historische loop. De beek stroomt nu niet ten zuiden, maar ten noorden van de Eusebiuskerk en hij buigt eerder af om via de Nieuwstraat naar de Rijn te stromen. Op deze manier is de beek onderdeel van het winkelgebied, ten noorden van de kerk.

Er is bewust voor gekozen om de beek niet als continue lijn boven water te halen, maar in fragmenten. Dat heeft twee redenen. Ten eerste refereert het aan de romantische Engelse landschapsstijl van Park Sonsbeek, waar de beek op verschillende plekken als een verrassing verschijnt. In de binnenstad zijn daarom ook verschillende waterplekken ontworpen met elk een bijzondere sfeer. Ten tweede is de beek bedoeld als verbindend element tussen de Noordelijke en Zuidelijke binnenstad. Het is daarom niet de bedoeling dat het een barrière opwerpt. De beekfragmenten zijn zo ingepast dat voetgangers en fietsers zich er losjes tussendoor kunnen bewegen.

De Sint Jansbeek is niet alleen om esthetische redenen weer bovengronds gebracht. De ingreep betekent ook een verbetering in de waterhuishouding, het stadsklimaat en de biodiversiteit. Door Arnhem lopen verschillende beekdalen die tijdens hevige regenbuien blank komen te staan. Vooral het laaggelegen Spijkerkwartier, ten oosten van de binnenstad, heeft hier last van. De herstelde beek ontlast nu de Lauwersgracht, zodat deze het overtollige water uit het Spijkerkwartier kan opvangen.
Hoewel de Sint Jansbeek in de binnenstad geen natuurlijke oevers heeft, is er toch volop ruimte voor flora en fauna. Langs een deel van de beek ligt een beplantingsstrook met waterplanten, zoals zegge, gele lis en lisdodde. Ter hoogte van de Eusebiuskerk is de noordelijke kademuur beplant met varens. Er zijn opgegraven stenen in de varenmuur verwerkt die vroeger onderdeel waren van beekoverkluizingen en de stadsmuur. Onder de bruggen zitten nestkastjes voor de grote gele kwikstaart en speciaal voor de eenden zijn er trappetjes in de kademuren gemetseld. Tijdens warme zomerdagen zorgt stromend water voor verkoeling van 1 tot 3 graden. Zo creëert de Sint Jansbeek ook voor de mensen een prettige habitat.